Köşe Yazıları

Coronavirus Pandemisi Özelinde Veteriner Hekimlerin Kadim Hizmetleri

Değerli meslektaşlarım,

Dünyamızı ve ülkemizi birçok alanda etkileyen Coronavirus (Covid-19) pandemisi ile mücadelede veteriner hekimlerin rolü, etkinlikleri (etkisizlikleri) ve katkıları hakkında son günlerde yoğun tartışmalar süregelmektedir. Bu yazımızda, bu tartışmalara pozitif amaçlı kaynak olması amacıyla dünden bugüne insan ve hayvan sağlığına başta aşı, serum üretimi olmak üzere önemli hizmetler sunmuş veteriner hekimlerin çalışmaları/buluşları hakkında kısaca bilgiler vermek istiyorum.

Adil Mustafa ŞEHZADEBAŞI

İlk olarak Türk veteriner hekimliği tarihinde önemli bir yeri olan Adil Mustafa ŞEHZADEBAŞI’ndan bahsetmek istiyorum. Şehzadebaşı,1889 Harbiye Baytar Mektebi’ne birincilikle girmiş ve bir yıl sonra Alfort Veteriner Okuluna gönderilmiştir. Alfort Veteriner Okulunu 1895 yılında bitirerek ülkesine dönen Şehzadebaşı, Bakteriyolojihane-i Şahane (Osmanî)’de laboratuvar şefi olarak göreve başlamıştır. Şehzadebaşı, Bakteriyolojihane-i Şahane’nin ilk müdürü Dr. Maurice Nicolle ile sığır vebası virüsünün filtreden geçen bir virüs olduğunu bularak literatüre geçmişlerdir. Virüslü kanın, damıtık suda eritildikten sonra santrifüje edilmesiyle, etkenin en fazla lökositlerden ibaret olan çöküntüde bulunduğunu göstermişlerdir. Tüberküloz ve Ruam hastalığının teşhisinde kullanılan tüberkülin ve mallein üretimlerine katılmış, virüsler ve kan parazitleri üzerine çalışmalar yapmışlardır. Sığır vebası ve insan difteri serumu da üretmişlerdir.

Dr. Yüzbaşı Kemal Cemil Bey, 1925’de Baytar Mekteb-i Âlisi’ni bitirmiştir. 1930 yılında Pasteur Enstitüsü’ne gönderilmiş ve Prof. Dr. René Legroux ile birlikte araştırmalarını sürdürmüştür. 1933 yılında “Ruam ve ruama karşı immunizasyon”konulu doktora tezini vermiştir. Fransa’daki araştırmaları sırasında, ruama yakalanan hocası Prof. Dr. Legroux’u kurtarabilmek için geliştirdiği ve “anamorve”ismini verdiği aşıyı kendi üzerinde uygulamış ve gelişen antikoru hocasına vererek olumlu sonuçlar almış; ancak çalışmalarının ikinci kısmında kendisi de bu hastalığa yakalanarak vefat etmiştir. 1947 yılında Legroux daha sonra “anamorve”u İran’da sulfamidlerle birlikte ruam tedavisinde başarı ile kullanmıştır. Dr. Kemal Cemil Bey’in ruam üzerindeki başarılı çalışmalarından dolayı ölümünden sonra eşi ve çocuklarına Mustafa Kemal Atatürk imzalı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2500 lira destek verildiği de bildirilmiştir.

Ord. Prof. Dr. Süreyya Tahsin AYGÜN

Ord. Prof. Dr. Süreyya Tahsin AYGÜN, 1929 yılından itibaren 18 milyondan fazla hayvana 20 yıl süreyle uygulanan “Türk Universal Anthrax Aşısı” ve uzun süre stoklamaya uygun ve koruyuculuğu son derece yüksek olan “Dayanıklı Kuru Sığır Vebası Aşısı”nı üretmiştir. Koyun embriyosundan sağladığı deri ve akciğer dokuları ile tavuk embriyosunun “corioallentoic” zarını kullanmakla bir koyun embriyonundan ortalama 400 doku kültürü hazırlamış, böylece 400 deney hayvanı yerine geçebilen bir materyal elde etmiştir. Aygün Hoca, bu araştırması ile koyun çiçek virüsünün koyun üzerinde yapılan invivo titrajlarına paralel olarak invitro titrasyon metodunu da ortaya koymuş, virus çalışmalarında ve teşhisinde temel olan neutralisation testini doku kültürüne uygulamada başarı sağlamıştır. Doku kültürü üzerinde virusları saptayarak hazırladığı çiçek aşısı Ankara ve Konya’da binlerce hayvana başarı ile uygulanmıştır. Aygün Hoca, Berlin Devlet Hıfzısıhha Enstitüsünde (Reichsgesundeheitsmat) Bakteriyoloji, Viroloji ve Bulaşık Hastalıklar ihtisası yapmış, Pasteur Enstitüsü (Paris), Experimentelle Therapi (Frankfurt), Robert Koch Enstitüsü (Berlin), Mödling Serum Aşı Enstitüsü (Viyana) gibi kuruluşlarda da çalışmalar yürütmüştür.

Düşük yapan ceninlerden yani embriyodan kendi deyimi ile “canlı hücre ve doku” üreten Aygün Hoca, “bu canlı hücreleri kültüre ekerek üretmekteydi”. Aygün Hoca, 1960 ve 70’li yıllarda “bu hücrelerin hastalara uygulanmasının bir tedavi alternatifi olacağı” inancındaydı ve “Enjeksiyon implantasyonu denilen bu metotla örneğin kalp kültür hücresi şırınga edilen bir organizmada, kalbe yerleşiyor. Hücreler 2-7 ay içinde gelişiyor, 35-45 gün içinde hasta organı yeniliyordu” tespitini yapıyordu. Bugünün kök hücre tedavisinin dünyadaki ilk teorisyeni ve uygulayıcısı olan Aygün Hocanın adına Almanya’da “Aygün Institut” kurulmuş ve bu enstitüde bu tedavi yöntemi yaklaşık 2000 kadar mongoloid çocuk ve sığırların nodüler ekzantemi (lumpy skin disease, LSD) hastalarında kullanılmıştır. Aygün Hocanın bilim dünyasına sunduğu kök hücre yöntemi bugün coronavirus tedavisinde de başarılı bir şekilde uygulanmakta ve umut verici sonuçlar bildirilmektedir.

Aygün Hoca, hücre kültürü çalışmalarının öncülüğünü yapmış, dünyada ilk kez yedi virüsü (Miyagawella bovis, Miyagawella felis, canine distemper virusu, normal virulanslı canine distemper virusu, tavuk çiçeği virusu, Hog cholera virusu, Hepatitis infectiosa caninum virusu) hücrede üretmiş ve aşı haline getirmiştir. Bu aşı 1970’li yıllardan itibaren Amerika’da kullanılmıştır. Aygün Hoca, dünyada hamilelerin uyku problemlerini ve sabah bulantılarını engellemek için kullanılan ve sonradan birçok ölü ve sakat çocuğun doğumuna neden olan teratojenik etkili “thalidomide” adlı ilaca karşı hücre kültürü muayenesi yapıp, ilacın cenin hücrelerine zarar verdiğini yetkililere bildirerek bu ilacın Türkiye’ye girişini engellemiştir.

Sevgili okurlar,

Dünyada aşı ve izolasyon buluşlarına imza atan birçok veteriner hekim yer almıştır.Örneğin,Daniel Elmer SALMON,ısı kullanılarak öldürülen domuz kolerası etkeninin domuzlarda bağışıklık sağladığını, bu buluşuyla “çocuk felci aşısı”nın yapılmasına zemin hazırlamıştır. Albert Calmette ve Jean-Marie Camile GUERİN, BCG(Bacille Calmette-Guerin) isimli tüberküloz aşını geliştirmiştir. Gaston RAMON, tetanoz ve difteri toksinlerini bulmuş ve bu hastalıklara karşı aşı ve serum üretilmesini sağlamıştır. Frederick BANG,Bruselloza neden olan Brucella bovis’i identifiye etmiştir.

Bugün, dünya çapında ve ülkemizde coronavirus salgınıyla mücadelede yer alan ulusal kurum ve kuruluşlarda birçok alanında etkin ve yetkin veteriner hekim bilim insanı yer almaktadır. Nitekim ülkemizde veteriner hekim bilim insanlarından Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığına (KKKAH) karşı hücre kültür temelli inaktif aşı geliştiren Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aykut ÖZDARENDELİ ve Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Viroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aykut ÖZKUL Türkiye’de ilk AIDS doğrulama laboratuvarı da Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Viroloji Anabilim Dalında kurulmuşturSARSCoV2 virüsünü laboratuvar şartlarında izole ederek hücre kültür sistemine adapte etmişlerdir. TÜBİTAK tarafından organize edilen coronaviruse karşı yürütülen aşı üretim projesine Pendik Veteriner Kontrol Enstitüsünde başlanacak ve proje Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman ERGANİŞ hocamız tarafından yürütülecektir. Merhum istiklal ve vatan şairimiz, meslektaşımız Mehmet Akif Ersoy’un Köse İmam şiirinde dile getirdiği “Çünkü bir tecrübe etsen senin aklında yatar, bize insan hekiminden daha lazım baytar” dizeleri hocalarımızın başarılarına atıf yaparcasına dillerde pelesenk olmuştur.

Bu bağlamda, başta virolog hocalarımız olmak üzere meslektaşlarımız SARSCoV2 virüsünün tedavisinde (kök hücre, ilaç), virüsün izole edilmesinde, inaktif (ölü), rekombinant aşı ve serum üretilmesinde ve toplum sağlığını koruyucu faaliyetlerde dün olduğu gibi bugün de bilgi ve birikimleriyle üzerine düşen görevleri layıkıyla yerine getirmektedir.

Bu misyon veteriner hekimlerin Türk devletine, milletine ve mesleğine olan aşk ve sadakatin karşılıksız diyetidir.

Doç. Dr. Çağrı Çağlar SİNMEZ

ERU Veteriner Fakültesi

Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalı

Kategoriler:Köşe Yazıları

Tagged as: , ,

1 reply »

Hikmet için bir cevap yazın Cevabı iptal et

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s